Eratostenes

Değerli dostlar,

Biraz da yine bilim tarihinden bahsedeyim. Şu an ki yaşadığımız, çağa gelene kadar insanoğlu ne kadar mücadele etmiş, ne kadar çabalamış. Bu bilim adamlarını okudukça hayranlık  duymamak elde değil. Yine, büyük bir bilim adamından bahsedeceğim. M.Ö. 3. Yy da yaşamış dönemin en ünlü bilim adamı.

Eratostenes. Yani, lakabı ile Beta. O dönemde de kıskançlık varmış ve onu kıskananlardan biri ona Beta demiş. Beta yunan alfabesinin 2. Harfi. Yani, Eratostenes için birinci değil de birinciden sonra gelen ikinci olarak hitap etmiş. Oysa kendisi o dönem için bir numaradır.

Eratostenes, astronomi bilgini, filozof, ozan ve matematikçidir. O dönemin en büyük şehri, İskenderiye’de yaşıyordu. İskenderiye, o dönem dünya ticaretinin merkezi, limanı, kütüphanesi, feneri ve bilim adamları ile dolu. Yazdığı kitaplardan örnek vermek istersek, “Astronomi üzerine” veya “Acı çekmekten kurtuluş” söylenebilir.

Birgün, Syene adlı Mısır şehrinde yere dikilen sopaların 21 haziran günü gölge yapmadıkları ile ilgili bir yazı okudu. Herhangi biri için dikkate değer bir konu değilken, Eratostenes’in kafasında soru işareti oluşturdu. Yaşadığı şehir olan İskenderiye’de de dikilen sopaların gölge yapıp yapmadıklarını kontrol etti ve gölge yaptıklarını keşfetti.

Ama nasıl olabilirdi? Aynı günün aynı saatinde, Syene de sopalar gölge yapmazken, İskenderiye’de yapıyordu. Bunun tek cevabı olabilir diye düşündü, Eratostenes, yeryüzü kavisli idi.

Güneş ışınlarının farklı yerlerde farklı uzunlukta gölge yapması, güneş ışınlarının, sopaların olduğu konuma göre açılı gelmesindendi. Eratostenes, Syene ve İskenderiye’de dikilen sopaların gölge uzunluklarındaki farka göre iki şehir arasındaki açısal konum farkını hesapladı. İki şehir arasında 7 derecelik fark vardı. Eratostenes, iki şehir arasındaki açı ve mesafeyi, dünyanın yuvarlak ve 360 derecelik olduğu bilgisiyle, dünyanın çevresinin 40.000 km olduğunu hesapladı. Evet, sadece 2 sopa, gölge farkı ve 2 sopa arası mesafe ile dünyanın çevresini ölçen ilk insan.

Saygılar sana büyük üstad, Eratostenes,

İyi haftalar diliyorum,

Saygılarımla,

Ufuk Saygın

AQUA Danışmanlık